بازداشت تعدادی از کارگران معترض مس میدوک در پی اعتراض به کارفرما

در پی بازداشت چند تن از کارگران معترض مجتمع مس میدوک در شهربابک استان کرمان، گروهی از کارگران این مجموعه در حمایت از بازداشت شدگان تجمع کردند.   خبرگزاری کار ایران، ایلنا، سه شنبه ۲۲ آبان گزارش داد که گروهی از کارگران مجتمع مس میدوک با تجمع در محدوده مصلی شهربابک خواستار آزادی هفت کارگر […]

The post بازداشت تعدادی از کارگران معترض مس میدوک در پی اعتراض به کارفرما appeared first on اف سی ان ان.

سلطان سکه در کنار «همدستش» اعدام شد

دادسرای عمومی و انقلاب تهران می‌گوید در پی تایید حکم در دیوان عالی کشور وحید مظلومین معروف به «سلطان سکه» و محمداسماعیل قاسمی بامداد چهارشنبه، ۲۳ آبان، در تهران اعدام شدند. آن‌ طور که دادسرای انقلاب تهران می‌گوید آنها «به جرم افساد فی‌الارض از طریق تشکیل شبکه فساد، اخلال در نظام اقتصادی و ارزی و […]

The post سلطان سکه در کنار «همدستش» اعدام شد appeared first on اف سی ان ان.

#اعتراضات: کارگران نیشکر هفت‌تپه مقابل ساختمان فرمانداری شوش تجمع کردند

کارگران مجتمع کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه برای نهمین روز پیاپی اعتصاب کردند. آنها این بار از محل کار تا مقابل ساختمان فرمانداری راهپیمایی کردند و خواستار پایان دادن به مالکیت بخش خصوصی بر نیشکر هفت‌تپه شدند.

تجمع کارگران نیشکر هفت‌تپه مقابل فرمانداری شوش، استان خوزستان،۲۲ آبان ۱۳۹۷

به گزارش سندیکای کارگران نیشکر هفت‌تپه، شماری از کارگران این مجتمع کشت و صنعت سه‌شنبه ۲۲ آبان برای نهمین روز پیاپی اعتصاب و تجمع کردند. آنها نخست در محل کار جمع شدند و پس از آن مسیر کارخانه تا ساختمان فرمانداری شوش را راهپیمایی کردند.

کارگران مقابل ساختمان فرمانداری شعار دادند: «کارگر می‌میرد/ ذلت نمی‌پذیرد». «نه اسدی، نه بیگی/ شرکت بشه دولتی و ما اهل کوفه نیستیم/ گرسنه‌ایم، گرسنه» از دیگر شعارهای کارگران در مسیر راهپیمایی و تجمع بود.

آنها همچنین چندین پلاکارد همراه خود داشتند. در یکی از پلاکاردها از فرماندار شوش خواسته شده بود که به نانوایان شوش دستور بدهد تا به کارگران نان قرضی بدهند.

چندی پیش یک تصویر از اطلاعیه‌ای در یک نانوایی در شوش منتشر شد که نوشته بود از دادن نان قرضی به کارگران نیشکر هفت‌تپه معذور است.

کارگران نیشکر هفت‌تپه که دستمزد چهار ماه گذشته‌شان پرداخت نشده، بر روی یک پلاکارد دیگر به خصوصی‌سازی این مجتمع کشت و صنعت اعتراض کردند و نوشتند: «وزیر محترم دولت تدبیر و امید؛ نبض هفت‌تپه در حال توقف است. این است نتیجه واگذاری شرکت به بخش خصوصی…. کلاهبرداری، اختلاس و بیکاری ۶۰۰۰ کارگر».

آنها در یک پلاکارد دیگر هم نوشتند: «نه رستمی، نه بیگی، شرکت بشه دولتی».

  • یک ویدئو از تجمع کارگران مقابل فرمانداری شوش:

 

دور تازه اعتراضات کارگران نیشکر هفت‌تپه از ۱۴ آبان امسال پس از آن آغاز شد که خبرهایی مبنی بر اختلاس و متواری شدن مدیران این شرکت منتشر شد. خبرگزاری دولتی کار ایران، ایلنا، به نقل از منابعی که نامشان فاش نشد، گزارش کرد: نام مدیران نیشکر هفت‌تپه در لیست متخلفان ارزی قرار دارد. دادستان تهران هم بدون افشای نام، گفت که مدیر یک شرکت در استان خوزستان متواری شده است.

یکی از کارکنان بخش اداری نیشکر هفت‌تپه نیز تائید کرد که نمی‌داند «مدیران این شرکت کجا هستند، دستگیر یا متواری شده‌اند؟».

اسماعیل بخشی یکی از نمایندگان کارگران نیشکر هفت‌تپه هم ۱۷ آبان گفت که مسئولان دولتی و قضایی به پیگیری‌های کارگران در باره وضعیت مالکان شرکت هیچ پاسخی نداده‌اند.

به دنبال این مسئله کارگران نیشکر هفت‌تپه خواستار خلع ید از مالکان این شرکت شدند. بخشی گفت که خواسته کارگران «خودگرانی کارخانه و یا اداره آن زیر نظر شورای کارگران است».

مجتمع کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه سال ۱۳۹۴ به دو شرکت «زئوس» و «آریاک» واگذار شده است. از آن زمان کارگران چندین مرتبه در اعتراض به عدم پرداخت دستمزدها، اخراج کارگران، تبدیل قراردادهای ثابت به قرارداد موقت و اقدام مدیران برای فروش زمین‌های کشاورزی این مجتمع اعتصاب کردند.

شمار کارگران نیشکر هفت‌تپه حدود ۶۰۰۰ تن اعلام شده است. اعتراض‌های کارگری طی سال‌های گذشته به بازداشت و صدور حکم زندان برای برخی از فعالان کارگری نیشکر هفت‌تپه انجامیده است.

به گفته کارگران، طی روزهای گذشته همزمان با آغاز دور تازه اعتراضات، برخی از آنان به اداره اطلاعات احضار شده‌اند. اسماعیل بخشی نیز با انتشار یک متن از احضار و تهدید کارگران خبر داد. او نوشته که از کارگران خواسته شده تا از او و نمایندگان کارگری دوری کنند.


در همین زمینه:

اعتراضات: تجمع کارگران نیشکر هفت‌تپه برای هشتمین روز پیاپی ادامه یافت

کوهنوردی زنان و دختران در خراسان ‌رضوی بدون اجازه همسر یا پدر ممنوع شد

هیئت کوهنوردی استان خراسان ‌رضوی در بخشنامه‌ای به باشگاه‌های این استان اعلام کرد که اجازه همسر زنان متأهل و اجازه پدر زنان مجرد و زیر ۲۰ سال برای شرکت در برنامه‌های طبیعت‌گردی و کوهنوردی الزامی است.

کوهنوردی زنان و دختران در خراسان ‌رضوی بدون اجازه همسر یا پدر ممنوع شد

کوهنوردی زنان و دختران در خراسان ‌رضوی بدون اجازه همسر یا پدر ممنوع شد

در این بخشنامه که ۱۳ آبان به باشگاه‌های کوهنوردی این استان ابلاغ شده، آمده است که این تصمیم «در جهت رعایت ماده ۱۱۰۵ قانون مدنی و نیز فتاوای علمای دین، برای صیانت از بنیان و اساس خانواده‌ها» گرفته شده است.

در ماده ۱۱۰۵ قانون مدنی آمده است: «در روابط زوجین ریاست خانواده از خصائص شوهر است.»

بخشنامه هیئت کوهنوردی استان خراسان ‌رضوی هدف از گسترش روزافزون فعالیت‌های «به اصطلاح ورزشی با عناوین تورهای طبیعت‌گردی، کوه‌پیمایی و… به صورت مختلط  (…) را کسب درآمد نامشروع و ترویج بی‌بندوباری اخلاقی، کشف حجاب بانوان و رواج بی‌حیایی و بی‌قیدی» خوانده و مدعی شده که کوهنوردی و طبیعت‌گردی «منجر به ارتباطات غیراخلاقی و نامشروع مردان و زنان شده و فرهنگ و ریشه اصیل ایران اسلامی و بنیان خانواده‌ها را هدف قرار داده است».

خراسان رضوی از جمله استان‌های ایران است که در آن مقام‌های مسئول و مراجع دینی قوانین سخت‌گیرانه‌ای برای برگزاری برنامه‌های هنری از جمله کنسرت‌ها وضع کرده‌اند. احمد علم‌الهدی، نماینده رهبر جمهوری اسلامی در این استان و امام جمعه مشهد همواره از مدافعان چنین قوانین سخت‌گیرانه‌ای بوده است.

بیشتر بخوانید:

رئیس دادگستری خراسان رضوی: قطع دست دزد گوسفند حد خدا بود

ادغام/انزوا: گفت‌وگو با مراد فرهادپور درباره اعتراضات دی‌ماه و روند تحولات کنونی

رحمان بوذری

«مراد فرهادپور: واقعیت بالفعلی که با آن روبروییم چیزی نیست جز ده‌ها شکل از فرقه‌گرایی و دگماتیسم و انبوهی از تجارب تلخ تاریخی. با این‌حال، با تکیه به خصلت رخدادی سیاست و سرعت‌گرفتن جریان تحولات و ممکن‌شدن ناگهانی بسیاری از ناممکن‌ها می‌توان به خود جریان تاریخ و اجبار ناشی از آن امید بست. تجارب تاریخی قبلی نیز، از انقلاب ۵۷ گرفته تا مبارزات ۸۸، جملگی مؤید این واقعیت‌اند که انقلاب خود نه فقط اهداف بلکه وسائل و سوژه‌های خود را هم می‌سازد. ولی تا آنجا که به واقعیت بی‌واسطه مربوط می‌شود ما هنوز پای در گِل داریم و حتی می‌توان گفت روز به روز در باتلاق شایعات و سردرگمی‌ها و یأس‌ها بیش از پیش فرو می‌رویم.»

مراد فرهادپور در گفت‌وگوی حاضر به سه بحث اصلی درباره وضعیت کنونی ایران می‌پردازد: ۱) تصادف محض روند وقایع در نتیجه فقدان هرگونه تجربه سیاسی؛ ۲) تحلیل تاریخی- ساختاری امروز بر اساس دو سازوکار عمده «ادغام» و «انزوا». نخست، نحوه خاص و شاید حتی استثنایی ادغام ایران در سرمایه‌داری که حاصلی جز دست‌وپا‌زدن در حاشیه‌های بازار جهانی، استثمارشدن توسط سرمایه‌های خارجی و داخلی، بر باد دادن سرمایه‌های ملی، تخریب محیط‌زیست، گسترش و تثبیت فقر و افزایش نابرابری نداشته و نخواهد داشت. دوم، انزوای چهار دهه‌ای به لطف مصادره و کاربرد ابزاری گفتار ضدامپریالیستی، محوری شدن جنگ با دشمن خارجی در بازتولید سیاسی-ایدئولوژیک نظام حاکم، و دائمی ساختن شرایط نه جنگ نه صلح در جنگ قدرت. از نظر او، درهم‌آمیزی دو فرایند ادغام و انزوا بود که زمینه را برای شکل غریبی از تلفیق گفتار ایدئولوژیک ضدسرمایه‌داری با خشن‌ترین اشکال سلب مالکیت و انباشت اولیه به دست یک دولت استبدادی فراهم کرد؛ ۳) حرکت به سوی اولین گام‌های تجربه سیاسی و مسائل و پرسش‌های آن. در این زمینه، هم تحلیل مفهومی و هم تجربه تاریخی ما را متوجه پیش‌شرط‌های حداقلی وجود سیاست می‌کند. مهم‌ترین چارچوب یا شکل تجربه سیاسی برای ما احتمالا همان چیزی است که در تاریخ مبارزات «جبهه واحد» خوانده می‌شود. این نه فقط یک خواهش یا آرزوی واهی بلکه اجبار تاریخ است.

  • اعتراضات دی‌ماه ۹۶ و دور دوم اعتراضات در مردادماه ۹۷، بسیاری را متوجه بحرانی جدی در حاکمیت جمهوری اسلامی کرد. تحولات ایران به کدام سو می‌رود؟

بی‌شکلی و تصادفی‌بودن تمام‌عیار تحولات جاری ناشی از فقدان تجربه سیاسی یا فقدان همه پیش‌شرط‌ها و عوامل شکل‌دهنده به این تجربه است. عدم وجود نهادهای سیاسی نظیر احزاب، تشکل‌ها و اتحادیه‌ها، عدم انتقال تجربه نسلی به‌ویژه در ارتباط با تجربه انقلاب ۵۷ و تحولات بعدی دوران اصلاحات و اعتراضات ۸۸، ناروشن‌ماندن دستاوردهای اصلی هر یک از این تجارب به‌واسطه سرکوب سیاسی و ناتوانی سوژه‌ها و فاعلان اصلی این برهه‌ها در تأمل انتقادی بر گذشته، و تداوم بحث‌های فرقه‌گرایانه میان جریان‌ها و نیروهای گوناگون مجموعه عواملی‌اند که فقدان فضای تجربه سیاسی و عدم بلوغ خود این تجربه را توضیح می‌دهند. این شکل‌نیافتگی و عدم بلوغ تا بدان‌حد است که، فراتر از تجارب سیاسی مبتنی بر مبارزه احزاب و سازمان‌ها، حتی انواع تجارب عام‌تر و سیال‌تر نظیر جنبش‌های مردمی متکی بر رابطه توده‌ها با رهبر یا رهبران نیز عرصه‌ای برای بلوغ سیاسی فراهم نکرده‌اند. برای مثال می‌توان به این نکته اشاره کرد که چگونه مسأله حصر رهبران اعتراضات ۸۸ و بازی کش‌دار و پرافت‌وخیز حاکمیت با آن نهایتا بخش عمده‌ای از سرمایه سیاسی انباشت‌شده در هیأت رابطه مردم و رهبران اعتراضات را به باد داد. و از این مهم‌تر، نه فقط شور و شوق بلکه همان حداقل بلوغ و تشکل‌یابی سیاسی برخاسته از این تجربه را در اقیانوسی از دستکاری تبلیغاتی، بیم و امید مکرر، ابهام و کلی‌گویی و نهایتا یأس همگانی غرق کرد. همچون هر شکل دیگری از تجربه و بلوغ، تجربه سیاسی هم در اساس چیزی نیست جز درگیری با مسائل و چالش‌های گوناگون و غلبه بر آنها (به همین دلیل است که می‌گویند «انقلاب خود سوژه و فاعل خود را می‌سازد» و اهدافش نیز در بستر خود فرایند انقلاب شکل می‌یابند) و سپس انباشت و انتقال این تجربه در مسیر تاریخ.

نتیجه اصلی فقدان تجربه سیاسی گسترش شمار گوناگونی از نابالغی در تفکر و کنش است، نوعی دست‌وپازدن در خلأ، خلئی که لاجرم به تدریج با انواع شایعات، کلی‌گویی‌ها، تکرار مکررات، توضیح واضحات، نوستالژی‌های آبکی و هزار و یک شکل دیگر از خودفریبی و عوام‌فریبی فرهنگی و روانی پر می‌شود. جداماندن تجارب سیاسی و همچنین ناشناخته و نارس‌ماندن آنها دلیل اصلی شکاف میان ایده‌ها و مفاهیم انتزاعی با وضعیت‌ها و چالش‌های انضمامی است. و به‌واسطه همین شکاف است که گفتارهای سیاسی از حد خوش‌خیالی و بیان آرزوها به نحوی مجرد و بی‌ارتباط با هرگونه بستر تاریخی- اجتماعی فراتر نمی‌روند. راهکار ۱۵ ماده‌ای محمد خاتمی، که چند ماه قبل اعلام شد، خود نمونه بارز چنین امری است. ناپختگی و بی‌ارتباطی با هرگونه بستر واقعی و نهایتا حتی بی‌صداقتی سیاسی این راهکارها زمانی روشن‌تر می‌شود که دریابیم تحقق عملی بسیاری از آنها، به‌صورتی بی‌واسطه، به معنای تعمیق بحران و بی‌معناترشدن جایگاهی است که این راهکارها از آن صادر شده است. یگانه ثمره این راهکارها تشخیص این واقعیت است که مهم‌ترین نتیجه وضعیت موجود، یا همان تداوم فقر تجربه سیاسی، رانده‌شدن همه سوژه‌ها به سمت همین جایگاه مبتنی بر فریبکاری، تعارف و تأیید نفس تکراری است. اگر خاتمی هم‌اینک به نوعی شبه‌اصلاحات بدل شده است، سایر گفتارها و نیروها نیز خواه‌ناخواه می‌روند تا به تصویری جعلی و کاذب از خود بدل شوند.

  • آیا این قیاسی مع‌الفارق نیست؟ پروژه اصلاح‌طلبی طی بیست‌سال گذشته از انواع امکانات، همچون حضور در قدرت، پارلمان، تأسیس حزب و عضوگیری، رسانه، مطبوعات و نظایر آن برخوردار بوده، حال آنکه سایر گفتارها و نیروها نه تنها از کمترین امکاناتی بهره‌مند نبوده‌اند بلکه همواره از جانب حاکمیت طرد و سرکوب شده‌اند، آن‌هم با پشتیبانی اصلاح‌طلبان.

بی‌شک چنین تفاوتی وجود دارد ولی باید تلاش کرد پروژه اصلاح‌طلبی را بر اساس تاریخچه خود این جریان تحلیل کرد. با این‌حال، فقدان تجربه سیاسی دقیقا همان عاملی است که همین تفاوت‌های تاریخی را نه کمرنگ بلکه گنگ و تحلیل‌ناشدنی می‌سازد. یکی از نتایج این فقدان همان‌طور که گفتم رانده‌شدن به سوی کلی‌گویی است. اما عدم بلوغ سیاسی حقیقتا موجد نوعی شباهت ابژکتیو (عینی) است، به نحوی که صرف‌نظر از جنبه صرفا کمّی ماجرا، نیروهای سیاسی به یکسان نارس و بی‌تجربه باقی می‌مانند. دوام خلأ سیاسی به این معناست که، صرف‌نظر از بده‌بستان‌های قدرت و زد‌وبندهای پنهان و آشکار جناح‌ها، هر شکل واقعی از کنش و تفکر سیاسی فاقد بخت تحقق‌یافتن است. به عبارت دیگر، دست‌کم در مقطع فعلی، با توجه به سرکوب سیاست مردمی و ورشکستگی همه نیروهای حاضر، ظاهرا تنها نیرویی که می‌تواند کم‌و‌بیش تصمیمی متمرکز اتخاذ کند و آن را به واقع پیاده سازد خود حاکمیت است. بنابراین، صرف‌نظر از بخت تصادفی اجتماع همه اقشار و گروه‌های مردمی در زمان و مکانی واحد، پیش‌شرط‌های هرگونه تجربه جمعی به معنای واقعی کلمه هنوز ناموجود است، یعنی حداقلی از سازماندهی و تقسیم آگاهانه زمان و مکان و حداقلی از ارتباط و آشنایی میان سوژه‌ها. به همین سبب است که به نظر می‌رسد این پیش‌شرط‌ها باید از دل عقب‌نشینی نظام بیرون بیاید که خود وابسته است به انواع فشارهای داخلی و خارجی که نمی‌توان درباره آن پیشگویی قطعی کرد.

  • آیا این به معنای امتناع هرگونه تحلیلی است؟

اگر نظرورزی درباره تحولات سیاسی کوتاه‌مدت را کنار بگذاریم همچنان می‌توان از تحلیل سیاسی حرف زد. آن‌هم به شرط انتخاب مفاهیم خاصی که به رغم کلی و انتزاعی‌بودن بتوانند یک تصویر تاریخی سراسری از وضعیت ارائه کنند. به عبارت دیگر، صورت‌بندی، بسط و تعامل بین این مفاهیم دست‌کم می‌تواند انواع جهت‌گیری‌های ممکن را روشن سازد و بستری برای نقد و بررسی نیروها و برنامه‌های سیاسی فراهم آورد. اصلی‌ترین این مفاهیم به اعتقاد من عبارتند از: ادغام و انزوا.

در اینجا منظور از ادغام چیزی نیست جز گرد‌آوردن همه گرایش‌های تاریخی زیر چتر یک مفهوم مبتنی بر اقتصاد سیاسی. ادغام ایران در بازار جهانی سرمایه، یعنی نام حقیقی فرایندی که گاه رشد و توسعه و گاه گذار به مدرنیته نامیده شده است، فرایندی است که صرف‌نظر از برخی ریشه‌های تاریخی‌اش در دوره پایانی عصر قاجار و انقلاب مشروطه، عملا در دوران پهلوی دوم و با شروع «انقلاب سفید» کلید خورد. آن بخشی از این فرایند که بر اساس اصطلاحات اقتصاد سیاسی «انباشت اولیه سرمایه» ۱ نامیده می‌شود – یعنی همان فرایند کنده‌شدن دهقانان و مولدان بی‌واسطه از زمین و سرازیر‌شدن آنها به شهرها در هیأت حاشیه‌نشینان و نهایتا شکل‌گیری توده تفکیک‌نشده تهی‌دستان شهری – بدون تردید نقشی تعیین‌کننده در انقلاب ۵۷ و تحول آن ایفا کرده است. اما مقدمات، ابزارها و دستاوردهای این ادغام هرگز تغییر نکرده است و ما فی‌الواقع با موج‌های پی در پی انباشت سرمایه و سلب مالکیت و اعتراض‌ها و جنبش‌های سیاسی علیه آن روبرو بوده‌ایم. انباشت اولیه متضمن دخالت زور عریان ماوراء اقتصادی است و این امر در جامعه‌ای تحت سیطره اقتدار فزاینده دولت مرکزی و نفوذ فزاینده استبداد دینی مساوی است با شکل‌های گوناگون دخالت دولت و لایه‌های گوناگون طبقه حاکمه در اقتصاد. انواع گوناگون سلب مالکیت از جامعه در قالب تعیین رانت برای نیروهای نظامی و اقشار بالای روحانیت، بروز پدیده شرکت‌های خصولتی، امپراطوری‌های اقتصادی و مالی پنهان از هرگونه نظارت، دست‌اندازی به درآمدهای نفتی و هزار و یک شکل دیگر از وقوع فساد همگی باید از منظر اقتصاد سیاسی به عنوان اجزای ضروری انباشت سرمایه و ادغام در بازار جهانی دیده شود. تا آنجا که به سویه پیشرفته‌تر این فرایند مربوط می‌شود، یعنی شکل‌گیری روابط بین کار و سرمایه و گسترش اقتصاد کالایی، شکل‌گیری بازار ملی و اتصال و ادغام آن در بازار جهانی، ادغام معنایی نداشته جز اشغال جایگاه فرومرتبه کشور صادرکننده مواد خام و واردکننده کالاهای مصرفی در تقسیم کار بین‌المللی. حکومت‌ها، چه قبل و چه بعد از انقلاب، فقط نقش اجراکننده این فرایند را بر عهده داشته‌اند، حتی اولین دولت پس از فروکش‌کردن انقلاب و جنبش‌های مردمی هم فقط به واسطه بروز جنگ از نسخه ارائه‌شده صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی فاصله گرفت. حاصل نهایی عملکرد این نیروها شکل‌گیری یک اقتصاد تماما وابسته به صدور نفت و صرف درآمدهای نفتی در واردات گسترده کالاهای مصرفی، خروج و فرار سرمایه انباشت‌شده، رشد غول‌آسای بروکراسی دولتی، فقدان هر ساختار متکی به صنعت یا کشاورزی برای ایجاد شغل، ناتوانی ساختاری در افزایش باروری و عجز کامل از رقابت با رقبای جهانی و منطقه‌ای و … بوده است.

ویژگی‌های این اقتصاد، که امروزه از هزار و یک‌جا در حال ترَک‌خوردن و فروپاشی است، بارها از سوی اقتصاددانان چپ‌گرا و حتی اقتصاددانان نهادگرای نزدیک‌تر به دولت برشمرده شده است و امروزه نیز با اوج‌گیری فشارهای آمریکا تقریبا همه مردم کوچه و خیابان با آنها آشنایند. از این‌رو نیازی نیست در اینجا مجددا مواردی چون بیکاری و تورم و … را بررسی کنیم. نکته اصلی فقط بیان این حقیقت است که برخلاف همه جارو‌جنجال‌های تبلیغاتی جمهوری اسلامی و در تقابل با بسیاری از مطالبات اساسی انقلاب مردمی ۱۳۵۷، رژیم برآمده از این انقلاب بی‌تردید نمونه تمام‌عیار یک اقتصاد سرمایه‌داری نولیبرال پیرامونی بوده است که در طول سال‌ها همراه با تضعیف فشار مردم و عقب‌نشینی جامعه، مرحله به مرحله راست و راست‌تر شده است. از این‌رو، هر تلاشی برای بزک‌کردن وضعیت ایران به عنوان ضدامپریالیست یا یکی دانستن آن با اشکال شناخته‌شده سرمایه‌داری دولتی (از عراق صدام حسین گرفته تا مواردی چون کوبا) یا حتی مقایسه آن با ونزوئلای دوره چاوز سراپا بی‌معناست. پس می‌توان نتیجه گرفت، تا آنجا که فقط به اقتصاد مربوط می‌شود ما یکی از هارترین شکل‌های ادغام سرمایه‌دارانه را همراه با همه عوارض آن تجربه کرده‌ایم.

برخلاف نظر همه ایدئولوگ‌هایی که از پیوند دموکراسی و حقوق‌بشر با رشد و توسعه اقتصاد آزاد دم می‌زنند، این فرایند به خودی خود برای اکثریت مردم ایران، تحت حاکمیت هر یک از جناح‌های جمهوری اسلامی، حاصلی جز دست‌وپا‌زدن در حاشیه‌های بازار جهانی، استثمارشدن توسط سرمایه‌های خارجی و داخلی، بر باد دادن سرمایه‌های ملی، تخریب محیط‌زیست، گسترش و تثبیت فقر و افزایش نابرابری نداشته و نخواهد داشت.

  • در شرایط کنونی با ورشکستگی نظام بانکی و پولی، بالارفتن نرخ ارز، کاهش قدرت خرید مردم، حجم عظیم نقدینگی، رکود تورمی و در یک کلام فروپاشی اقتصادی مواجهیم. ولی آیا صرف فروپاشی اقتصادی می‌تواند منجر به تغییری سیاسی شود؟ یا کماکان میانجی‌های دیگری برای این تغییر لازم است؟

البته هر شکلی از پیشگویی سیاسی مبتنی بر تحلیل اقتصادی صرف بیشتر گواه درغلتیدن به غیب‌بینی خواهد بود. وضعیت اقتصادی و نحوه گره‌خوردن آن با نیروها و منافع سیاسی، چه در داخل ایران و چه حتی در سطح جهانی، کلافی آن‌چنان پیچیده و در هم است که تقریبا هر سناریوی تاریخی را می‌توان از دل آن بیرون کشید. گذشته از نحوه واکنش عاملان و بازیگران سیاسی به فروپاشی اقتصادی، حتی خود این مفهوم نیز انواع گوناگونی از حالت‌ها و وضعیت‌های ممکن را شامل می‌شود. شاید با رجوع به نمونه‌هایی که فقط از پاره‌ای جهات مشابه وضع فعلی‌ ما هستند بتوان از آینده سخن گفت. اما تجربه عراق طی دوره ۱۲ سال تحریم یا وضعیت امروزی ونزوئلا و همچنین بسیاری مثال‌های تاریخی دیگر از بحران اقتصادی، جملگی گویای سرسختی و سماجت نهاد دولت‌اند. از این نظر، نه فقط نمی‌توان به «فروپاشی اقتصادی» تکیه کرد، بلکه تجدید نظر در روایت‌های جزمی از مفاهیمی چون مبارزه طبقات و برجسته‌تر کردن نقش عواملی چون دولت و دولت‌های خارجی ضروری است. برای مثال، بدون چنین تلاشی و با تکیه صرف بر تحلیل اقتصاد سیاسی نمی‌توان سرنوشت انقلاب‌های عربی دهه گذشته را فهمید. علاوه بر اهمیت نقش دولت و دولت‌های خارجی، نکته مهم دیگر تأکیدنهادن بر چیزی است که می‌توان آن را اینرسی جامعه نامید؛ یعنی تمایل کل سیستم اجتماعی به حفظ و ادامه وضعیت موجود حتی در سطوح بس پایین‌تری از انرژی. بنابراین تردیدی نیست که وقوع هرگونه تغییری در گرو همان میانجی‌های دیگر، یا روشن‌تر بگوییم عاملان و بازیگران سیاسی جدید است. تشخیص هویت و توانایی همه این بازیگران و نحوه عملکرد آنها، به ویژه با توجه به تغییرات سریع آرایش سیاسی نیروها و شکل‌های گوناگون تقابل یا همدستی میان آنان، کاری است بس دشوار.

از این‌رو، اگر بخواهیم در سطحی فراتر از دنبال‌کردن اخبار روز و تحلیل پیچیدگی‌های پازل سیاسی ایران – که به‌واقع مستلزم حضور یک ژورنالیسم تحقیقی و بری از خوش‌خیالی یا یأس وجودی است – به بحث خود ادامه دهیم، شکی نیست که در اینجا ما با موردی خاص و شاید حتی استثنایی از ادغام روبروییم که درک همه ویژگی‌های آن بدون رجوع به تحلیل سیاسی و شناخت دومین فرایند مهم چهار دهه گذشته، یعنی انزوا، ممکن نیست. این انزوای تاریخی که چهار دهه به طول انجامیده است، هر چند به لحاظ وزن و اهمیت تاریخی قابل مقایسه با ادغام نیست اما در بسیاری بزنگاه‌های تاریخی به‌مثابه عاملی به صحنه آمده است که مهر خود را بر مجموعه عوامل تعیین‌کننده زده است. به همین دلیل تحلیل وجوه مختلف آن ضروری است.

نخستین نکته در این مورد تأکیدنهادن بر واقعیت انزوا و واقعی‌بودن تقابل و نزاع سیاسی میان ایران با کل جهان غرب و به‌ویژه آمریکاست. بدون چنین تأکیدی ما به راحتی می‌توانیم درگیر نظریه‌های توطئه شویم و البته توصیف سرمایه‌داری جهانی به مثابه یک امپراطوری شیطانی یکپارچه تحت رهبری آمریکا نیز دست‌کمی از این نظریه‌ها ندارد. درک انزوا به‌مثابه یک واقعیت تاریخی مستلزم بازگشت به ریشه‌های آن و روشن‌ساختن نقش عوامل گوناگون در شکل‌گیری و تحول آن است. تا آنجا که به وضعیت داخلی ایران مربوط می‌شود، سابقه تاریخی نقش آمریکا در کودتای ۲۸ مرداد و حمایت از رژیم شاه و عواملی تصادفی همچون سفر شاه به آمریکا، که بازسازی و تکرار خیالی وقایع ۱۳۳۲ را ممکن می‌ساخت، به‌طور طبیعی آمریکا را به دشمن شماره یک انقلاب بدل ساخته بود. ولی این واقعه تعیین‌کننده اشغال سفارت آمریکا بود که انزوا را به تقدیر تاریخی ما بدل کرد. نباید فراموش کرد که سفارت آمریکا نخستین‌بار فقط چند روز بعد از پیروزی انقلاب توسط نیروهای چپ‌گرا اشغال شد (که به سرعت با پادرمیانی برخی مقامات بالا رفع‌و‌رجوع شد) و اشغال دوم نیز قرار بود فقط سه روز به‌طول انجامد. اما تأیید و مصادره این اقدام از سوی حاکمیت آن را به رخدادی بدل کرد که شاید پس از جنگ ایران و عراق مهم‌ترین تأثیر را بر سرنوشت انقلاب به جا گذارد.

نکته دوم: گذشته از نقش سیاسی این رخداد که تقریبا همه نیروهای سیاسی را با جمع‌کردن آنها به زیر بیرق ضدامپریالیسم شعاری خلع سلاح کرد و هژمونی ایدئولوژیک حاکمیت را مستقر ساخت، به لحاظ اجتماعی نیز باید آن را یکی از نقاط شروع نبرد طولانی میان دو جریان تاریخی دانست که تا به امروز نیز در سطوح گوناگون، از نزاع میان دو جناح حاکمیت گرفته تا ستیز جامعه مدنی با ارتجاع مذهبی، ادامه یافته است: از یک‌سو، مجموع توده‌هایی که هنوز به‌طور کامل در مناسبات سرمایه‌داری ادغام نشده‌اند، به همراه طبقات و لایه‌های روبه‌اضمحلال سنتی، و همه عناصر متکی بر شکل‌نیافتگی طبقاتی که روی‌هم‌رفته می‌توان از آنان با عنوان جریان تهی‌دستی یاد کرد، و از سوی دیگر، طبقات و لایه‌های کم‌و‌بیش مشخص و شکل‌یافته جامعه مدنی یا بورژوایی که علاوه بر تناقضات و ستیزهای میان خود در مجموع نیز با جریان اول در جدال بودند. تشنج‌های اجتماعی و سیاسی جریان تهی‌دستی که از بی‌جایگاه‌بودن آن ناشی می‌شد کل فضای جامعه را مبهم‌تر و آشوب‌زده‌تر می‌ساخت. در این میان، ستیز فقرا با ثروت و نفرت فرهنگی اقشار فرودست و روستایی از مظاهر مدرنیته با تلاش‌های اولیه جامعه مدنی برای شکل‌بخشیدن به خطوط طبقاتی در هم می‌آمیخت و این آش در‌هم‌جوش به عنوان مبارزه علیه امپریالیسم سازماندهی و به کار گرفته می‌شد. با توجه به خصلت سراپا منفی و بی‌تعین جریان تهی‌دستی تردیدی نبود که این جریان نهایتا فقط می‌توانست در خدمت بازسازی نظام سرمایه‌داری عمل کند که چنین هم شد. عقب‌افتادگی فرهنگی و سیاسی جریان تهی‌دستی و ضعف تاریخی طبقات اصلی جامعه مدنی، از بورژوا گرفته تا کارگر، باعث می‌شد تا خام‌ترین و عقب‌افتاده‌ترین شکل‌های بازسازی اقتصاد و دولت دست بالا را بگیرد. بدین‌سان بود که دولت برآمده از انقلاب خود به ابزار فرایند ادغام بدل گشت. آخرین بازمانده‌های ایدئولوژیک نزاع علیه مرفهان ستمکار نیز رفته رفته جایگاه خود را در داخل گفتار حاکمیت از دست داد. این نقطه شروع درهم‌آمیزی دو فرایند ادغام و انزوا بود که زمینه را برای شکل غریبی از تلفیق گفتار ایدئولوژیک ضدسرمایه‌داری با هارترین اشکال سلب مالکیت و انباشت سرمایه به دست یک دولت استبدادی فراهم کرد. اشغال سفارت با تبدیل آمریکا به «شیطان بزرگ» نقشی اساسی در هژمونیک‌شدن جریان تهی‌دستی، به‌هم خوردن خطوط طبقاتی جامعه، برگرفتن نگاه از تناقضات داخلی و قربانی‌شدن مبارزات واقعی طبقات جامعه مدنی به نفع کلی‌گویی‌های به‌ظاهر ضدامپریالیستی ایفا کرد. یکپارچه‌کردن پوپولیستی جماعت بی‌شکل علیه دشمن خارجی نیز زمینه‌ساز غفلت از نیازهای دموکراتیک مبارزه سیاسی شد. پیچیدگی و غرابت این وضعیت را زمانی می‌توان درک کرد که به یاد آوریم مهم‌ترین شعار استراتژیک بزرگ‌ترین سازمان چپ آن دوره (فدائیان خلق) مسلح‌کردن سپاه پاسداران به سلاح سنگین بود. با توجه به نقش تاریخی سپاه در سرکوب جریانات چپ و مبارزات کارگری و همچنین کارکرد اجتماعی آن در مقام بزرگ‌ترین کمپانی برخوردار از حقوق انحصاری این شعار را می‌توان دردناک‌ترین و خون‌بارترین نمونه گل به‌خودی دانست.

بدین‌سان، دولت استبدادی کارگزار اصلی بازتولید نظام اقتصادی- اجتماعی شد. اما ابزارها و مصالح تاریخی سازنده خود این دولت، از ارتجاع فرهنگی و فقه شیعه گرفته تا قانون اساسی متکی بر ولایت و البته استتار بخش عظیمی از نیروها و نهادها در قالب نوعی حکومت مخفی، نیاز به شکلی از انسجام ایدئولوژیک و غلبه بر انبوه تناقضات را ضروری می‌ساخت. بنابراین حرافی علیه آمریکا به جزء ضروری خودآگاهی حاکمیت بدل شد. این امر تا به امروز نیز ادامه یافته و در قالب انواع مانورها و ژست‌های سیاسی در ارتباط با مذاکره یا عدم مذاکره با آمریکا حدیث همیشگی سیاست ایران بوده است. واقعیت آن است که به‌رغم همه زدو‌بندها و معامله‌های پشت‌پرده، از ماجرای مک فارلین گرفته تا مذاکرات عمان، ما در حقیقت با درگیری و نزاع میان دو پروژه دولتی روبروییم. جاروجنجال‌های شبه‌سیاسی و بهره‌برداری‌های تبلیغاتی نباید ما را از این نکته غافل سازد که از قضا فقط آنهایی خوب صلح می‌کنند که خوب می‌جنگند. کافی است به تاریخ جنگ ویتنام نگاهی بیندازیم تا حقیقت این گفته آشکار شود. ویت‌کنگ‌ها درست در اوج جنگ با بزرگ‌ترین ابرقدرت نظامی جهان که بیش از کل جنگ جهانی دوم روی سرشان بمب ریخته بود یکه و تنها به نبرد ادامه دادند ولی در همان حال نیز هیچ‌گاه از مذاکره با این غول امپریالیستی سر باز نزدند و در نهایت نیز با مبارزه نظامی جنگ را به سود خود تمام کردند. مقایسه داد و هوارهای ضدآمریکایی چهار دهه گذشته و انواع بهره‌برداری‌های سیاسی و تجاری و مالی از این به‌اصطلاح نبرد خود به اندازه کافی گویاست.

نکته سوم: نباید از یاد برد که در نزاع ایران و آمریکا ما با دو نیروی نابرابر طرفیم. برتری نظامی و اقتصادی آمریکا در واقع گویای مسئولیت تاریخی این کشور در ایجاد وضعیت موجود است. اگر بپذیریم که در هر وضعیت تاریخی مسئولیت نهایی همه فجایع و قربانیان به عهده آن نیرویی است که توان ایجاد تغییر در اصل بازی یا خود وضعیت را دارد، آنگاه شکی نباید کرد که دخالت‌های آمریکا در خاورمیانه عامل تعیین‌کننده اصلی است. ولی این موقعیت نابرابر نافی نقش و مسئولیت سایر بازیگران نیست. اگر به تاریخ معاصر خاورمیانه نگاهی بیندازیم، از قضا با مکانیسم غریبی مواجه می‌شویم که به واسطه آن هر بار که آمریکا و غرب دست به مداخله نظامی در خاورمیانه زده‌اند نتیجه آن بازشدن فضا برای توسعه پروژه دولتی ایران بوده است. به‌واسطه وجود اقلیت‌های شیعه در کشورهای سنی منطقه، مداخله نظامی غرب و سقوط دولت‌ها و بی‌ثبات‌شدن وضعیت داخلی کشورها، خواه ناخواه، به شکلی از جنگ داخلی میان گروه‌ها و اقوام و مذاهب گوناگون انجامیده است. و جنگ و بی‌ثباتی نیز زمینه‌ساز مداخله همه قدرت‌های منطقه و به‌ویژه ایران شیعه شده است. حمله نظامی اسرائیل به لبنان و اشغال آن کشور در دهه ۱۹۸۰عامل اصلی ظهور حزب‌الله و بروز جنگ داخلی در لبنان بود. به همین‌ترتیب، مداخله نظامی در افغانستان و سپس عراق شرایط داخلی این دو کشور را بحرانی ساخت و زمینه‌ساز ظهور انواع گروه‌های شبه‌نظامی سنی و شیعه شد. حمله عربستان با حمایت آمریکا و انگلیس به یمن نقش حوثی‌های شیعه را برجسته ساخت. و در سوریه و لیبی نیز نهایتا مداخله نظامی غرب عامل اصلی جنگ داخلی و به‌وجود آمدن شرایطی برای دخالت کشورهای پرنفوذ منطقه شد. پس روشن است که مسئولیت نهایی برخورد نیروها در این منطقه با آمریکاست. ولی نکته اساسی همیاری و همدستی همه دولت‌ها، از جمله ایران و آمریکا، در به‌وجود آمدن و تداوم نوعی شرایط «نه جنگ نه صلح» است که به همه دولت‌ها، از ایران و عربستان گرفته تا آمریکا و روسیه، اجازه می‌دهد به شکل‌های مختلف، حتی اگر شده با جنگ نیابتی، از این شرایط برای گسترش نفوذ خویش استفاده کنند. بنابراین روشن است که شرایط ژئوپلیتیک منطقه چگونه زمینه‌ساز تقابل ایران و غرب و بروز و تداوم انزوای ایران شده است. در چنین بستری است که طرح‌های منطقه‌ای ایران و عربستان جهت برساختن یا نابودکردن هلال شیعی تحقق یافته است.

ادامه همین حالت «نه جنگ نه صلح» را می‌توان در تبلیغات و نبرد سیاسی هواداران ایران و آمریکا در عرصه رسانه‌ها مشاهده کرد. نوعی انتخاب میان بدتر و بدتر که به‌واسطه آن هر شکلی از حمله و نقد به دخالت‌های نظامی آمریکا در جهان خود‌به‌خود به معنای حمایت از ایران خواهد بود و برعکس. تو گویی به واقع موضع سومی وجود ندارد که بتواند همزمان سیاست‌های ضدانسانی همه دولت‌ها را نفی کند. این وضع را به‌خوبی می‌توان در رسانه‌هایی چون شبکه بی‌بی‌سی فارسی و غیره مشاهده کرد که به بهانه دامن‌زدن به تضارب آراء و بررسی مواضع گوناگون همواره به کسانی تریبون می‌دهند که دقیقا در همین منطق دوگانه می‌گنجند و در نتیجه، حمله آنها به کشتار و نقض حقوق بشر خود‌به‌خود به معنای دفاع از نیرو و دولت دیگری است که خود مسئول کشتار و شکنجه در جایی دیگر است. این شبکه‌ها هیچ‌گاه موضع و جایگاهی را تبلیغ نمی‌کنند که بدون درافتادن به ژست بی‌طرفی صوری نهادهای حقوق بشری دقیقا از موضعی سیاسی دست هر دو طرف ماجرا را روکنند.

  • با تکیه بر همه نکات فوق می‌توان گفت دو فرایند ادغام و انزوا در واقع دو محور مختصاتی‌اند که به ما اجازه می‌دهند درکی کلی از رخدادهای سیاسی و جایگاه و نسبت آنها با یکدیگر به دست آوریم. اما هر تلاشی برای درک و تحلیل شرایط سیاسی ملموس ایران یا حتی هر تلاشی برای فهم آینده نزدیک محتاج انتقال به سطح دیگری از تحلیل و درگیرشدن با انبوه آشفته داده‌هایی است که این روزها جز گیجی بیشتر چیزی به بار نمی‌آورد. و این گیجی آمیخته با نوعی حس بیم‌و‌امید و حس گنگی از پایان است که معنای روشنی ندارد. شعار سرشت‌نمای دی‌ماه ۹۶ «اصلاح‌طلب، اصولگرا، دیگه تمومه ماجرا» بود. در سطح نمادین و در سطح حکمرانی تا چه حد ماجرا تمام شده؟ این تمام‌شدن به چه معناست؟ تمام‌شدن کدام ماجرا؟ تا چه حد حس پایان که در اکثر اقشار جامعه و حتی در سطوح بالای حکمرانی قابل مشاهده است قرین به واقعیت است؟

به یک معنا تئاتر تمام شده و پرده افتاده است، دیگر حتی تکرار تراژدی در هیأت مضحکه هم امکان روی صحنه آمدن ندارد. ولی تماشاگران نشسته‌اند و واکنش بعدی آنها روشن نیست. تا آنجا که به وضعیت حال و شرایط و نیروهای بی‌واسطه درگیر در آن مربوط می‌شود، این ناروشنی به واقع فراگیر است و از این‌رو نه فقط من بلکه به گمانم هیچ‌کس دیگری هم نمی‌تواند بدون توسل به غیب‌گویی چشم‌اندازی پیش پای ما بگذارد. اما با یک درجه فاصله‌گرفتن از وضعیت بی‌واسطه و مفروض‌گرفتن وجود حداقلی از فضای تاریخی که دست‌کم نخستین گام‌های تجربه سیاسی را ممکن می‌سازد، می‌توانیم خطر کرده و دست به تحلیل وضعیت بزنیم یا دست‌کم روشن سازیم که این اولین گام‌های تجربه سیاسی به طور کلی ما را با چه پرسش‌ها و چه چارچوب‌هایی درگیر می‌کند. البته در این سطح از انتزاع، گذشته از تحلیل مفهومی، مرجع دیگری که می‌تواند برایمان سودمند باشد تجربه تاریخی خودمان و دیگر کشورهاست. تحلیل مفهومی به ما می‌گوید که به واسطه گنگی و فقر تجربه سیاسی باید توجه خود را به پیش‌شرط‌های حداقلی وجود سیاست معطوف کنیم. و البته تجربه تاریخی نیز دقیقا ما را به همین سمت هدایت می‌کند. با دنبال‌کردن همین تجربه است که درخواهیم یافت مهم‌ترین چارچوب یا شکل تجربه سیاسی برای ما احتمالا همان چیزی است که در تاریخ مبارزات «جبهه واحد» خوانده می‌شود. جبهه واحد یعنی همکاری عملی نیروهای سیاسی مختلف که هر کدام ایدئولوژی و سازماندهی و امکانات مستقل خاص خود را دارند. اما به‌رغم همه تفاوت‌ها برای تحقق یک یا چند هدف مشخص و معین در عمل برای مدتی معین با هم وحدت می‌کنند.

  • اتفاقا در شرایط کنونی شاهد شکل‌گیری انواع هویت‌های سیاسی هستیم که با اسامی گوناگون همچون تحول‌خواه، جمهوری‌خواه و نظایر آن نامیده می‌شود. به نظر شما هویت‌سازی‌های مختلف چه کمکی به فرایند گذار می‌کند؟ در این جبهه واحد وحدت بر سر چه چیزی است؟ و آیا این به معنای کنارگذاشتن اختلافات و ائتلافی رنگین‌کمانی است؟

نه، به هیچ‌وجه. اختلافات سر جای خود باقی است. اما نیروهایی که واجد شرایطی معین باشند می‌توانند برای تحقق اهداف عملی خاص نظیر حفظ یا گسترش آزادی رسانه‌ها، آزادی زندانیان سیاسی، تحقق این یا آن حق فردی و عمومی یک جبهه واحد تشکیل دهند. شرایط مورد نظر نیز با توجه به وضعیت تاریخی ما اساسا عبارتند از: ۱) تأیید حق تعیین سرنوشت از سوی مردم یا مجموعه شهروندان و پذیرش این امر به عنوان چارچوب اصلی کنش و تفکر سیاسی؛ ۲) اثبات تحقق عملی شرط اول از طریق شفافیت‌بخشیدن به استقلال مالی و سیاسی گروه، یا به‌طور خلاصه اثبات عدم وابستگی به نیروها و دولت‌های خارجی. (البته هر کدام از این دو شرط در برگیرنده مسائل متعددی است که باید در جای خود به صورت مفصل به بررسی آنها پرداخت). اما با فرض تحقق این شروط و همچنین با فرض وجود حداقلی از فضای اجتماعی برای تجربه سیاسی، که چنان‌که گفتیم قاعدتا باید محصول عقب‌نشینی قدرت حاکم باشد، هرگونه حرکتی به سوی تشکیل چنین جبهه واحدی و یا هرگونه فعالیت از سوی این جبهه به احتمال قوی ما را با پرسش‌ها و چالش‌های خاصی روبرو خواهد ساخت که برآمده از زمینه تاریخی موجودند. با توجه به همین زمینه تاریخی و در سطح بحثی کلی می‌توان از هم‌اینک دو مورد اساسی از این پرسش‌ها را مشخص کرد.

مورد نخست به ماهیت اصلی خود جبهه واحد و مسأله نزاع ایدئولوژی‌ها و پرهیز از فرقه‌گرایی باز می‌گردد. به عبارت دیگر، مسأله آنست که پذیرش حق تعیین سرنوشت مردم به دست خود یا همان دو شرط اصلی سیاست دموکراتیک – قبول رأی اکثریت و حفظ حقوق سیاسی همه اقلیت‌ها در راستای تبدیل‌شدن به اکثریت – ضرورتا این نتیجه منطقی را در پی دارد که هر گروه یا نیروی سیاسی، در عین حفظ استقلال ایدئولوژیک خود، حق فعالیت دیگر گروه‌ها را تأیید کند. این امر عملا به معنای کنارنهادن فرقه‌گرایی و آمادگی برای مبارزه مشترک است، به‌ویژه در مواردی نظیر آزادی رسانه‌ها یا حق تظاهرات که بدون آنها اصولا خود سیاست دموکراتیک بی‌معنا خواهد شد.

مورد دوم، که باز حضور ضمنی آن را به خوبی می‌توان در مبارزات همین امروز مشاهده کرد، چیزی نیست جز همان بحث قدیمی شکاف میان مبارزات صنفی با مبارزات سیاسی. تردیدی نیست که ما در همان گام‌های اولیه تجربه سیاسی با انبوهی از خواست‌ها و مبارزات صنفی روبرو خواهیم شد، چنان‌که هم‌اکنون نیز شمار بالایی از درگیری‌ها عملا از همین نوع‌اند: از اعتصاب کامیون‌داران گرفته تا مبارزات زنان، دانشجویان، معلمان، کارگران و غیره. در این زمینه نیز تجربه تاریخی به ما می‌آموزد که باید بدون توسل به هرگونه دگماتیسم ایدئولوژیک از این مبارزات صنفی دفاع کرد و ضرورت کلی و همگانی‌شدن این مبارزات یا همان سیاسی‌شدن آنها را در عمل از طریق ساختن جبهه واحد به اثبات رساند.

  • آیا با توجه به دسته‌ها و نیروهای سیاسی واقعا موجود تشکیل چنین جبهه‌ای امکان‌پذیر است؟ و اگر ممکن باشد برای شروع حول چه مطالبات حداقلی می‌تواند سازمان یابد؟

پاسخ به این سؤال به صورت انضمامی بسیار دشوار است. واقعیت بالفعلی که با آن روبروییم چیزی نیست جز ده‌ها شکل از فرقه‌گرایی و دگماتیسم و انبوهی از تجارب تلخ تاریخی. با این‌حال، با تکیه به خصلت رخدادی سیاست و سرعت‌گرفتن جریان تحولات و ممکن‌شدن ناگهانی بسیاری از ناممکن‌ها می‌توان به خود جریان تاریخ و اجبار ناشی از آن امید بست. تجارب تاریخی قبلی نیز، از انقلاب ۵۷ گرفته تا مبارزات ۸۸، جملگی مؤید این واقعیت‌اند که انقلاب خود نه فقط اهداف بلکه وسائل و سوژه‌های خود را هم می‌سازد. ولی تا آنجا که به واقعیت بی‌واسطه مربوط می‌شود ما هنوز پای در گِل داریم و حتی می‌توان گفت روز به روز در باتلاق شایعات و سردرگمی‌ها و یأس‌ها بیش از پیش فرو می‌رویم. مهم‌ترین نکته همان فقدان فضا برای حداقل تجربه سیاسی است که خواهی‌نخواهی نقش خود را بر هر شکلی از کنش و تفکر می‌زند. حتی در خود این گفت‌وگو نیز می‌توان این فقدان تجربه را مشاهده کرد: ناتوانی از انضمامی‌تر کردن مباحث و به ناچار پناه‌بردن به برخی کلی‌گویی‌های نظری، یا حتی ناتوانی از بسط مثال‌ها و قیاس‌های تاریخی و مسائلی از این‌دست. در واقع، به همین سبب است که ارائه پاسخی درخور به بخش دوم پرسش فوق ناممکن می‌گردد. من بر اساس تجربه و شاید حتی ذوق سیاسی‌ام فکر می‌کنم آزادی زندانیان سیاسی می‌تواند نخستین مطالبه چنین جبهه واحدی باشد، اما بسیاری دیگر بر اساس تحلیل‌هایی که آنها هم فاقد جنبه انضمامی‌اند مطالبات دیگری نظیر مقابله با حجاب اجباری و غیره را پیشنهاد می‌کنند. به همین‌ترتیب غلبه بر اغتشاش موجود میان جریانات متفاوت به نظر ناممکن است، یا در واقع پیش‌فرض آن تحقق همان تجربه سیاسی است. به تعبیری می‌توان گفت در اینجا با نوعی دور باطل سر و کار داریم، زیرا به نظر می‌رسد برای تحقق چنین جبهه‌ای نیاز به تجربه سیاسی است اما خود این تجربه ظاهرا فقط می‌تواند محصول چنین جبهه‌ای باشد. دقیقا به همین سبب است که فقط می‌توان به انفجار رخدادهای سیاسی و فشار تاریخی ناشی از آنها امید بست. شکستن این دور باطل و تبدیل ناممکن به ممکن مهم‌ترین درسی است که می‌توانیم از سایر تجارب تاریخی بیاموزیم.

منبع:تز یازدهم

لینک مطلب در تریبون زمانه


۱. برای سابقه‌ای از این بحث در اوایل انقلاب ایران، رجوع کنید به مقاله «بازسازی دولت بورژوایی» در نشریه بسیج، شماره سوم، ۱۳۵۸

بانک مرکزی: سامانه جایگزین سوئیفت عملیاتی شده است

بانک مرکزی ایران در واکنش به خبرهای مربوط به قطع اتصال این بانک به سوئیفت اعلام کرد که این سامانه نقشی در نگهداری حساب‌ها و تسویه ارزی ندارد و با قطع خدمات سوئیفت خللی در مبادلات ارزی و تجارت خارجی پیش نخواهد آمد.

بانک مرکزی ایران

بانک مرکزی ایران

بانک مرکزی ایران در اطلاعیه‌ خود آورده است: «سوئیفت صرفاً یک سامانه پیام‌رسانی بین بانک‌ها و مؤسسات در سطح بین‌المللی بوده و با توجه به احتمال قطع ارایه این خدمات، سامانه‌های جایگزین پیام‌رسانی از مدت‌ها پیش برای پوشش امکانات و خدمات سوئیفت پیش‌بینی، توسعه و عملیاتی شده اند.»

بانک مرکزی افزوده است: «با قطع ارایه خدمات سوئیفت به برخی بانک‌های داخلی، خللی در انجام مبادلات ارزی و فرایند تجارت خارجی پیش‌بینی نمی‌گردد و فعالان اقتصادی می‌توانند با اطمینان از خدمات تمام بانک‌های دارای مجوز ارزی برای امور بازرگانی خود استفاده نمایند.»

وزارت خزانه‌داری آمریکا روز دوشنبه اعلام کرد که ارتباط بانک مرکزی ایران با خدمات پیام‌رسان بین بانکی، سوئیفت قطع شد. بر اساس اعلام سیگال مندلکر، معاون وزارت خرانه‌داری آمریکا، انجمن سوئیفت همچنین دسترسی بانک‌ها و موسسات مالی مشمول تحریم آمریکا را نیز قطع کرده است.

سامانه سوئیفت بخش عمده‌ای از تراکنش‌های مالی بین کشورهای جهان را به عهده دارد. پیش از توافق هسته‌ای، آمریکا در سال ۲۰۱۲ در چارچوب تحریم‌های اقتصادی علیه ایران سبب شد که سامانه سوئیفت ایران را از دسترسی به تراکنش‌های مالی این سامانه محروم کند و به این ترتیب کشورهای طرف معامله با جمهوری اسلامی حتی اگر می‌خواستند نمی‌توانستند طلب ایران را به حساب‌های بانکی در ایران واریز کنند. هفته گذشته استیو منوچین، وزیر خزانه‌داری آمریکا با انتشار پیامی در توئیتر توصیه کرده بود که برای «حفظ ثبات و انسجام نظام مالی جهان» بهتر است که سامانه سوئیفت اتصال بانک مرکزی ایران را به تعلیق درآورد.

بیشتر بخوانید:

سوئیفت اتصال بانک مرکزی ایران را به تعلیق درآورد

جان بولتون: به ایران چنان فشار می‌آوریم تا صدای خردشدن دنده‌هایش را بشنویم

مشاور امنیت ملی رئیس جمهوری آمریکا می‌گوید هم‌زمان که تهران سعی می‌کند راهی برای دور زدن تحریم‌ها و محدودیت‌ها در خرید و فروش نفت و معاملات بانکی پیدا کند،‌ آمریکا فشار تحریم‌ها را بر ایران بیشتر خواهد کرد.

جان بولتون، مشاور امنیت ملی رئیس جمهوری آمریکا

جان بولتون، مشاور امنیت ملی رئیس جمهوری آمریکا

جان بولتون با لحن معمول در سیاست خارجی کنونی آمریکا،‌ گفت: «هدف از ابتدا این بوده است که صادرات نفت ایران به صفر برسد. قصد ما این است که فشار زیادی بر روی آن‌ها بیاوریم. به قول بریتانیایی‌ها چنان فشار بده تا صدای دنده‌هایشان دربیاید.»

آمریکا ۴ نوامبر / ۱۳ آبان دور دوم تحریم‌ها علیه ایران را به اجرا گذاشت و دونالد ترامپ، رئیس جمهوری این کشور علاوه بر بازگردان تحریم‌های دوران باراک اوباما، بیش از ۳۰۰ نفر را در فهرست تحریم‌ها قرار داد.

پیش‌تر حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران با توجه به معافیت موقت هشت کشور واردکننده نفت ایران از تحریم‌ها گفته بود که واشنگتن نمی‌تواند صادرات نفت ایران را به صفر برساند.

محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران نیز در گفت‌وگو با روزنامه «العربی الجدید» بار دیگر بر این تأکید کرد که «آمریکا نمی‌تواند صادرات نفت ایران را صفر کند… ایران قدرت صادرات نفت خود را دارد و بازار هم به آن نیاز دارد».

معلمان ایران برای دومین بار از آغاز سال تحصیلی اعتصاب کردند

معلمان در نقاط مختلف ایران از حضور در کلاس‌های درس خودداری و با تحصن در دفتر مدارس به سیاست‌های وزارت آموزش و پرورش و برخورد امنیتی با معلمان معترض، اعتراض کردند. آنها همچنین خواستار حق برخورداری همگان از آموزش رایگان هستند. این دومین اعتصاب معلمان ایران از آغاز سال تحصیلی جدید است.

تحصن معلمان در دبیرستان مریم، کرج، استان البرز،۲۲ آبان ۱۳۹۷

شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی معلمان سه‌شنبه ۲۲ آبان مشارکت معلمان در دور دوم اعتصاب را گسترده توصیف کرد. تصاویر منتشر شده در کانال تلگرامی این شورا و معلمان عدالتخواه نیز بیانگر تحصن معلمان در شهرهای مختلف است.

در برخی از مدارس نیز معلمان یک نفره تحصن کرده‌اند. در همین رابطه تصاویری از اعتصاب تک‌نفره معلمان در اردبیل، کرمانشاه و لنگرود منتشر شده است.

این تحصن با فراخوان شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی معلمان ایران در اعتراض به وضعیت معیشتی معلمان، سیاست‌های خصوصی‌سازی آموزش و پرورش، سرکوب امنیتی معلمان و اجرای طرح معلم تمام وقت برای دو روز (سه‌شنبه ۲۲ و چهارشنبه ۲۳ آبان) صورت می‌گیرد.

این شورا هدف معلمان از تحصن دو روزه را  تامین و تضمین بودجه عادلانه برای اجرای قانون مدیریت خدمات کشوری و رفع تبعیض علیه فرهنگیان شاغل و بازنشسته و اجرای اصل ۳۰ قانون اساسی، آموزش رایگان، اجرای فاز دوم رتبه بندی، توقف طرح معلم تمام وقت و توقف روند پرونده سازی و سرکوب معلمان و آزادی معلمان دربند اعلام کرده است.

تحصن تک‌نفره یک معلم در دبیرستان بانو خیر، کازرون، استان فارس،۲۲ آبان ۱۳۹۷

معلمان یک ماه پیش نیز (۲۲ و ۲۳ مهر) دو روز پیاپی از حضور در کلاس‌های درس خودداری کردند. همزمان با این اقدام اعتراضی نیروهای امنیتی شماری از فعالان صنفی معلمان در شهرهای مختلف را بازداشت و یا به نهادهای امنیتی و قضایی احضار کردند.

محمدرضا رمضانزاده دبیر شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی معلمان و دبیر کانون صنفی معلمان استان خراسان شمالی از آن زمان دستگیر و در زندان نگهداری می‌شود. یک روز پیش از آغاز تحصن معلمان نیز عباس واحدیان از فعالان صنفی معلمان در خراسان رضوی بازداشت شد. همچنین عبدالرضا قنبری نیز از آن زمان در زندان است. پیش از آن نیز صالح شکری در سقز بازداشت شده بود.

شش معلم به نام‌های طاهر قادرزاده، سلیمان عبدی، علی حسینی، احمد قادری، حمید یزدانی و خالد عبداللهی در سقز هم به اختلال در نظم عمومی متهم شدند اما دادگاه رأی به تبرئه آنها داد.

همچنین بسیاری از معلمان که در اعتصاب مهر امسال حضور داشتند، به دفاتر حراست آموزش و پرورش احضار و به اخراج و یا تبعید تهدید شدند.

وزارت آموزش و پرورش که به اعتصاب دو روزه معلمان واکنشی نشان نداد، چند روز پس از این رخداد اعلام کرد که طرح معلمان تمام وقت را که به افزایش ساعت کار معلمان منجر می‌شود، اجرایی خواهد کرد.

محمد بطحایی وزیر آموزش و پرورش نیز در حالی که از گفت‌وگو با معلمان خودداری کرده بود، راهی قم شد و به مراجع مذهبی قول داد که سهمیه «طلاب» را در دانشگاه فرهنگیان افزایش دهد و آنان را در وزارت آموزش و پرورش استخدام کند.

معلمان ایران ۲۰ اردیبهشت امسال نیز مقابل ساختمان سازمان برنامه و بودجه تجمع کردند. به دنبال این تجمع شماری از معلمان و بازنشستگان بازداشت شدند. محمد حبیبی یکی از بازداشت شدگان آن روز، از آن زمان در زندان نگهداری می‌شود. دادگاه این معلم را به ۱۰ سال و نیم زندان، دو سال ممنوعیت از فعالیت سیاسی و اجتماعی و خروج از ایران محکوم کرده است.

شش تن دیگر از بازداشت شدگان آن روز نیز به ۹ ماه زندان و جریمه نقدی بدل از ۷۴ ضربه شلاق محکوم شدند.

محمود بهشتی لنگرودی، اسماعیل عبدی، روح‌الله مردانی، علی‌اکبر باغبانی، بختیار عارفی و محمد ثانی از دیگر فعالان صنفی معلمان نیز هم پیشتر و به زندان یا تبعید محکوم شده‌اند.


در همین زمینه:

جنبش صنفی معلمان، یک گام بە پیش

کانو‌ن‌های صنفی معلمان و امر سیاسی

طرح «معلم تمام وقت» ابلاغ می‌شود: معلمان ۶ ساعت بیشتر کار کنند

قول وزیر آموزش و پرورش ایران به مراجع مذهبی: افزایش سهمیه «طلاب» در دانشگاه فرهنگیان

اعتصاب سراسری معلمان ایران وارد دومین روز خود شد

اعتصاب سراسری معلمان در ایران

درخواست بیش از هزار نفر برای دادرسی منصفانه بازداشتی‌های محیط زیست

بیش از ۱۱۰۰ نفر از کارشناسان محیط زیست، فعالان مدنی و هنرمندان به رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی نامه‌ای نوشته‌اند و در آن ضمن دفاع از حقوق مدنی و قضائی هشت تن از فعالان محیط زیستی که بیش از ۹ ماه است در زندان به‌سر می‌برند، گفته‌اند که این افراد هیچ گونه فعالیت شبهه‌انگیزی نداشته‌اند و تنها به کشور خود خدمت کرده‌اند.

بازداشتی‌های محیط زیست

بازداشتی‌های محیط زیست

نویسندگان در نامه خود به صادق آملی لاریجانی، رئیس قوه قضائیه ایران، بازداشت‌شدگان محیط زیستی را از «کارشناسان خوش‌نام حیات وحش و فعالان محیط زیست کشور» دانسته و خواستار دادرسی منصفانه آن‌ها شدند.

امضاکنندگان نامه با ابراز نگرانی از گذشت بیش از ۹ ماه از بازداشت موقت فعالان محیط زیستی نوشته‌اند: «ما شهادت می‌دهیم طی سال‌ها فعالیت حرفه‌ای بازداشت‌شدگان جز تلاش برای خدمت به میهن و حفاظت از طبیعت این مرز و بوم شاهد هیچ‌گونه فعالیت شبهه‌انگیزی از سوی آن‌ها نبوده‌ایم از این رو استدعا داریم رویه دادرسی نامبردگان با حفظ کرامت انسانی آن‌ها و با شفافیت کامل تا رفع تمامی ابهامات موجود و با مراعات حق دفاع و دادرسی منصفانه و اقناع وجدانی محقق شود.»

اوایل بهمن‌ماه ۹۶ گروهی از فعالان محیط زیست (هومن جوکار، امیرحسین خالقی، سام رجبی، طاهر قدیریان، نیلوفر بیانی، سپیده کاشانی، مراد طاهباز و کاووس سیدامامی) بازداشت شدند. دو هفته بعد مسئولان قضایی اعلام کردند کاووس سیدامامی در زندان خودکشی کرده است اما خانواده و وکیل او خواستار بررسی بیشتر علت مرگش شدند.

اسفند ماه سال گذشته نیز حسن راغ، عارف زارع، محمد زارع، عبدالرضا کوهپایه و علیرضا فرهادزاده بازداشت شدند. سخنگوی قوه قضائیه و دادستان تهران اعلام کردند که اتهام این افراد جاسوسی است.

از میان بازداشت‌شدگان قبلی، حسن راغ، عارف و محمد زارع و علیرضا فرهادزاده با تودیع وثیقه آزاد شده‌اند.

عیسی کلانتری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت اطلاعات اتهامات فعالان محیط زیست را رد کرده و به آن اعتراض کرده‌اند اما به گفته کلانتری، قوه قضائیه به مسئولان سازمان محیط زیست دستور داده که دیگر وضع فعالان بازداشتی محیط زیست را پیگیری نکنند، چون این موضوع به آن‌ها ربطی ندارد.

عباس جعفری دولت‌آبادی، دادستان تهران، ۲ آبان اعلام کرد که اتهامات علیه فعالان محیط زیست نهایی شده و چهار نفر از آن‌ها با اتهام «فساد فی‌الارض» مواجه هستند که خطر حکم اعدام را به همراه دارد.

سازمان‌های مدافع حقوق بشر، از جمله دیده‌بان حقوق بشر صدور چنین احکام سنگینی را علیه فعالان محیط زیستی محکوم کرده‌اند.

بیشتر بخوانید:

اصرار سخنگوی قوه قضاییه بر متهم بودن فعالان بازداشت شده محیط زیست به افساد فی‌الارض